Mar 03,2020

Sport jako metoda wychowawcza

Powszechnie uważa się aktywność fizyczną za jedną z ważniejszych dziedzin wpływających na zdrowie fizyczne człowieka i słusznie, bo rzeczywiście tak jest. Z tego też powodu lekcje wychowania fizycznego są obecne w podstawie programowej każdej szkoły. Jednakże coraz więcej szkół posiada w swojej ofercie dodatkowe pozalekcyjne zajęcia sportowe. Takie rozwiązania niosą ze sobą wiele korzyści zarówno dla rozwoju fizycznego, jak i mentalnego dziecka. W tym artykule zamierzam skupić się na funkcji sportu w zakresie wychowawczym dziecka. Innymi słowy zbadać jak sport oddziałuje na kształtowanie charakteru i postaw społecznych dziecka?

Przez wychowanie rozumie się świadome kształtowanie osobowości człowieka zmierzające do osiągnięcia danego stopnia rozwoju na różnych poziomach (umysłowym, moralnym, fizycznym) oraz przygotowanie go do życia w społeczeństwie. Na proces wychowania wpływa mnóstwo czynników takich jak środowisko, dom rodzinny, otoczenie, szkoła, środki masowego przekazu, organizacje dodatkowe, w których uczestniczy dana osoba oraz inne formy życia społecznego. Ogólnie rzecz biorąc: sport wpływa na kształtowanie takich zasad jak: szlachetna rywalizacja, poszanowanie zasad fair play, umiejętność zwyciężania i przegrywania. Jakie jednak korzyści płyną ze sportu dla osobowości rozwijającego się dziecka? Otóż – sport jako dziedzina kultury fizycznej, w której chodzi o współzawodnictwo generuje wypracowanie określonych cech charakteru. Przede wszystkim wyrabia wytrwałość, gdyż dziecko uczy się, że bez regularnej pracy, poświęcenia i pewnego uporu nie osiągnie najlepszych wyników. Co za tym idzie – kształtuje się regularny tryb życia, dzięki temu osiągamy dyscyplinę pracy, która z pewnością przydaje się również w nauce przedmiotów szkolnych. Dziecko uczy się podporządkowywać pewnym nawykom, które mają na celu przynieść konkretne rezultaty. Rodzi się większe poczucie obowiązku. Taka umiejętność przydaje się w systematycznej nauce, a może raczej w zmotywowaniu się do niej, jak również w późniejszym życiu zawodowym. Ponadto, dzieci trenujące regularnie, wykazują się większą dyspozycyjnością i wydajnością w szkole oraz w domu. Kolejnymi ważnymi cechami, na które sport ma wpływ są: odwaga i opanowanie. Trenując i sprawdzając się później w zawodach sportowych, dziecko doświadcza elementu rywalizacji. Z pewnością w takich sytuacjach musi zmierzyć się ze swoim strachem i stresem. Uczy się panować nad swoimi emocjami, odpowiednio się nastawiać, oczywiście, dzieje się to też za sprawą osoby trenera, który poza narzucaniem treningów wysiłkowych, służy też pewną wiedzą z zakresu psychologii, dzięki czemu, może wspomagać swoich zawodników odpowiednią motywacją słowną. Takie doświadczenia świetnie wykształcają w młodym człowieku zdolność radzenia sobie w stresujących sytuacjach. Ponadto doświadczenia porażki i zwycięstwa będą przydatne w innych sferach życia. Sukces podbudowuje moralnie, zwiększa motywację, klęska natomiast nie oznacza „końca świata” – jest formą zachęty do jeszcze większego zaangażowania, doskonalenia umiejętności. Doświadczenie niepowodzenia jest ważnym sprawdzianem dla dziecka. Musi ono nauczyć się radzić sobie z towarzyszącymi temu emocjami, przewartościować swoje zadania, popracować nad własnymi słabościami, a może także wypracować formę pozytywnego dialogu wewnętrznego.

Zajęcia sportowe są źródłem ideałów i wartości, które prezentujemy młodemu człowiekowi. W obecnych czasach możemy zaobserwować kryzys wartości, dlatego sport jako wartość będzie cenną wskazówką dla ludzi dopiero poszukujących własnej drogi. Młody zawodnik będzie bardziej zainteresowany odbyciem treningu niż spędzaniem wolnego czasu w galerii handlowej, co w dzisiejszych czasach staje się coraz bardzo modne. Sport może również odciągać od czyhających zagrożeń w postaci narkotyków, alkoholu, itp. Co więcej – spędzanie wspólnego czasu i posiadanie identycznych pasji bardzo zbliża dzieci do siebie. Wspólne wyjazdy, wspólne tematy, wspólne doświadczenia – to wszystko służy zawiązaniu prawdziwych przyjaźni, które mogą przetrwać długie lata lub nawet całe życie.

Społeczny wymiar wpływu sportu na dzieci jest również szeroki. Przynależność do grupy bardzo uspołecznia. Dzieci uczą się, że dzięki przynależności zyskują pewne prawa, a także ograniczeni są przez zbiór zasad i obowiązków. Dzieci na zajęciach wchodzą w relacje z drugim człowiekiem, mniej lub bardziej dzieje się tak w zależności od dyscypliny sportowej – czy jest ona indywidualna, czy zespołowa. Niemniej jednak – treningi odbywają się wspólnie, dlatego też dzieci często wykonują ćwiczenia razem – parami. Dyscypliny zespołowe bardziej będą nastawione na współpracę i kooperację, indywidualne mniej, choć koleżeńskość, okazywanie szacunku utrwala się w obu przypadkach. A więc przynależność wprowadza dziecko w układ pewnych stosunków międzyludzkich, które są podstawą społeczności. Każda sportowa rywalizacja rozgrywa się w duchu fair play, jest to bardzo istotne ze względu na to, że od początku kształtowana jest postawa etyczna, która jest elementem szerzej rozumianej moralności. Moralność zaś jest formą świadomości społecznej obejmującej ogół ludzkich zachowań. Młodzi zawodnicy potrafią dostrzec wartość etycznych postaw. Znają też wagę oszustwa, która niesie ze sobą konsekwencje nie tylko formalne, jak na przykład eliminacja z zawodów, ale także pewnego rodzaju społeczne, na przykład w postaci piętnowania wśród grup sportowych, a więc jest to bardzo obciążające psychicznie. Znając takie konsekwencje, dzieci uczą się zależności panujących w większych grupach społecznych, potrafią przewidzieć konsekwencje sowich czynów. Dyscypliny zespołowe, takie jak; siatkówka, piłka nożna, hokej, charakteryzują się pracą w grupie. Dzieci uczą się w nich przyjmować odpowiednie role, uczą się przewodzenia, dążenia do wspólnego celu, podporządkowania własnych interesów i ambicji potrzebom zespołu. Są to istotne umiejętności, które okażą się istotne w innych sferach życia.

Ocena wpływu sportu na osobowość jest dość trudna, niemożliwa do zważenia. Każde dziecko dorasta w różnych środowiskach, w których występują odmienne normy, wartości i wzorce. Ponadto jest również szereg innych czynników, które wpływają na rozwój osobowości. Niemniej jednak sport kształtuje charakter dziecka.

Dobrym podsumowaniem mojego wywodu są słowa Arkadiusza Gołasia „Każdy rodzaj sportu niesie ze sobą bogaty skarbiec wartości. Ćwiczenie uwagi, kształcenie woli, wytrwałości, odpowiedzialności, znoszenie trudu i niewygód, duch wyrzeczeń i solidarności, wierność obowiązkom – to wszystko należy do cnót sportowca.

 

Gosia

Bibliografia:

https://www.tandfonline.com/doi/pdf/10.1080/0013191042000274196

http://www.ojs.ukw.edu.pl/index.php/johs/article/view/2657/3987

http://www.wzieu.pl/zn/689/ZN_689.pdf#page=115

http://www.czasopismoippis.up.krakow.pl/wp-content/uploads/2015/01/Arkadiusz-MARZEC.pdf

http://www.sto.org.pl/psycholog-sportu-pozwolmy-dziecku-przegrac

 

źródło grafiki: https://pixabay.com/pl/photos/zesp%C3%B3%C5%82-ma%C5%82a-liga-pi%C5%82ka-no%C5%BCna-2319694/